Ik ben al een tijd bezig om van de pannen met de anti-aanbaklaag, oftewel een teflon-laag aan de kant te doen. Natuurlijk is het handig voor bijvoorbeeld een eitje, maar de risico's met zo'n teflon-laag is mij toch te riskant. Hier het verhaal.

Waaruit bestaat het
De meeste anti-aanbakpannen gebruiken een polymeer genaamd Polytetrafluoroethyleen (PTFE), wat beter bekend staat onder de naam Teflon.

Keramisch alternatief
Tegenwoordig zie je ook veel keramische lagen. Deze bestaan meestal uit een silicium-gebaseerde laag (zand) en bevatten geen PTFE of PFAS.

Is teflon gevaarlijk?
Het korte antwoord: Bij normaal gebruik is het veilig, maar bij oververhitting en als het loslaat ontstaan er grote risico's.
1. Oververhitting (het grootste risico)
Wanneer een pan met een teflon-laag warmer wordt dan 260 graden, begint de laag achteruit te gaan. Boven de 350 graden komen er giftige dampen vrij. Bij het inademen van deze dampen kan bij mensen leiden tot griepverschijnselen (polymeerdampkoorts), ook wel de teflonkoorts genoemd.
Mocht je vogels hebben, dan is het helemaal oppassen, want de dampen van een oververhitte pan kunnen voor een huisvogel binnen enkele minuten fataal zijn.
2. Krassen en schilfers
Het inslikken van een klein schilfertje anti-aanbaklaag dat door een krasje is losgekomen, is op zichzelf niet direct vergiftig. Het lichaam voert dit meestal gewoon weer af. Echter, een beschadigde pan bakt sneller aan en kan bij verhitting makkelijker giftige stoffen afgeven.

Tips voor veilig gebruik
Als je jouw pannen met een gerust hart wilt blijven gebruiken, zijn er een aantal vuistregels:

Doen
Houten of siliconen spatels:
Voorkom krassen in de laag en gebruik zeker geen metaal.
Ventileren:
Zet altijd de afzuigkap aan tijdens het koken of nog veel beter, doe een raam of deur open.

Af te raden
Hoge temperatuur:
Teflon is niet bedoeld voor dichtschroeien op hoog vuur.
Lege pan op het vuur:
Een lege pan bereikt binnen 2-5 minuten gevaarlijke temperaturen en gaan giftige dampen verspreiden.
De vaatwasser:
De agressieve vaatwasblokjes tasten de laag sneller aan; was liever met de hand.
Metalen voorwerpen:
Gebruik nooit messen of metalen vorken in de pan.

Advies:
Is de pan ernstig bekrast of begint de laag af te bladderen? Dan is het tijd om hem te weg te donderen! Als je helemaal van teflon af wilt, kun je overstappen op keramische pannen, gietijzer of roestvrij staal.

Dit zijn de beste Teflon-vrije alternatieven:
1. Gietijzer
Dit is de "oer-pan". Gietijzer kan extreem hoge temperaturen aan en houdt warmte fantastisch vast.
Voordeel hiervan is: Het gaat letterlijk generaties lang mee. Bij goed gebruik (inbranden) ontstaat er een natuurlijke anti-aanbaklaag van olie.
Nadeel is: Het is zwaar en vereist wat onderhoud (zeker niet in de vaatwasser!).
Ideaal voor: Vlees dichtschroeien, frituren en oven-gerechten.

2. Plaatstaal
Lijkt op gietijzer, maar is lichter en reageert sneller op temperatuurwisselingen. Dit zijn de pannen die je vaak in professionele keukens ziet.
Voordeel: Onverwoestbaar en wordt beter naarmate je hem vaker gebruikt.
Nadeel: Moet ook "ingebakken" worden en kan roesten als je hem nat wegzet.
Ideaal voor: Het bakken van aardappeltjes, biefstuk en pannenkoeken.

3. Roestvrij staal (RVS)
De meest hygiënische optie. RVS heeft geen laagje, dus er kan ook niets afslijten.
Voordeel: Kan in de vaatwasser, mag met metalen spatels bewerkt worden en is bestand tegen zuren (zoals tomatensaus of wijn).
Nadeel: Vergt techniek om aanbakken te voorkomen (de pan moet precies heet genoeg zijn).
Ideaal voor: Sauzen, braden en het maken van jus van de aanbaksels.

4. Keramische pannen
Dit is de makkelijkste overstap vanaf een Teflon-pan. De laag is gemaakt van een soort vloeibaar glas (silica).
Voordeel: Volledig PFAS-vrij en zeer glad in het begin.
Nadeel: De anti-aanbak werking neemt vaak na 1 a 2 jaar af, zeker als de pan te heet is geworden.
Ideaal voor: Eieren, vis en vetarm bakken op laag tot middelhoog vuur (niet hoog!)

Bakken
Voor het bakken van cake of brood ben ik zelf geheel overgegaan naar gietijzer en ik moet je zeggen dat ik al bijna 60 jaar mijn brood bak, dat het brood er veel beter uit ziet door de goede warmte verdeling van het gietijzer.